Narządy zmysłów

Ustrój ludzki jest w stałym kontakcie z otoczeniem, odbiera on ze świata zewnętrznego odczucia albo przez bezpośrednie zetknięcie się z podnietą, albo z odległo­ści. Podniety odbierają zakończenia nerwowe i za po­średnictwem nerwów przekazują je do mózgu. Całość narządów przystosowanych do odbierania wrażeń z ze­wnątrz organizmu nazywamy narządami zmysłów. Należą do nich zmysł dotyku, zmysł smaku, zmysł po­wonienia (węchu), narząd wzroku, narząd słuchu. Pierwsze trzy opierają się na zakończeniach nerwo­wych rozmieszczonych w skórze, mięśniach, stawach, błonie śluzowej i zapewniają one czucie dotyku, tem­peratury, bólu, położenia stawów, smaku, zapachu itp.

Narząd wzroku służy człowiekowi do odbie­rania wrażeń świetlnych; składa się z gałki ocznej, aparatu ruchowego i ochronnego gałki ocznej. Gałka
oczna zbudowana jest w postaci kulistej ciemni z otwo­rem źrenicznym, przez który dostają się do wnętrza promienie świetlne. Ściany gałki ocznej tworzy białkówka i rogówka. Białkówka stanowiąca tylną część gałki ocznej wyścielona jest wewnątrz przez naczy­niówkę i siatkówkę, która stanowi zakończenie nerwu wzrokowego. Źrenica otoczona jest przez tęczówkę, która reguluje ilość światła wpuszczanego do oka. Po­za tęczówką ułożona jest soczewka, która załamuje promienie świetlne i nastawia ostrość obrazu na siat­kówce, a tym samym ostrość widzenia. Wewnątrz gałkę oczną wypełnia ciało szkliste. Aparat ruchowy oka składa się z sześciu mięśni. Narząd łzowy składa się z gruczołu łzowego, kanalika łzowego, woreczka łzowego i przewodu nosowo-łzowego. Od zewnątrz oko chronią powieki wyścielone od wewnątrz błoną spo­jówkową. Na brzegach powiek wyrastają rzęsy.

Ucho łączy w sobie narząd słuchu i równowagi. Ucho dzielimy na:

a) ucho zewnętrzne składające się z małżowiny usznej i zewnętrznego przewodu słucho­wego,

b) ucho środkowe rozpoczynające się od błony bębenkowej, mieszczące się w kości skalistej w posta­ci jamy bębenkowej, połączonej trąbką słuchową z gardłem, z ułożonymi w niej kosteczkami słucho­wymi,

c) ucho wewnętrzne (błędnik), łączące się z uchem środkowym poprzez otwór owalny, składające się z przedsionka, ślimaka i trzech kanałów półkoli­stych. W ślimaku mieści się zakończenie nerwu słu­chowego w postaci aparatu Cortiego. W kanałach pół­kolistych znajdują się zakończenia nerwów przeno­szące do móżdżku odczucia równowagi.

Fale dźwiękowe wprawiają w ruch błonę bębenko­wą i przenoszone za pośrednictwem kosteczek słucho­wych do okienka owalnego oddziałują na płyn, który przenosi je do aparatu Cortiego i następnie za po­średnictwem nerwu słuchowego do mózgu, który odbiera je jako wrażenia dźwiękowe.