Uszkodzenia ciała wywołane energią promienistą

Wybuch jądrowy wyzwala energię promienistą. Na organizmy żywe działają wtedy promienie gamma, al­fa, beta i strumień neutronów. Określamy je nazwą promieniowania jonizującego lub promie­niowania przenikliwego ze względu na to, że może przenikać przez osłony i ciała stałe. Przez joni­zację rozumiemy zmiany elektrochemiczne w płynach ustrojowych. Prowadzą one do zmian biochemicz­nych i następowego uszkodzenia ważnych enzymów regulujących procesy życiowe organizmu.

Promieniowanie jonizujące wybuchu jądrowego moż­na podzielić na promieniowanie natychmiast o- w e trwające około jednej minuty w czasie i po wybu­chu oraz promieniowanie resztkowe, pochodzące od pyłów promieniotwórczych (produktów rozszczepie­nia atomowego) powstających w czasie wybuchu z ła­dunku atomowego i pobudzenia pierwiastków skorupy ziemskiej do promieniowania.

Promieniowanie natychmiastowe działa przede wszy­stkim za pomocą promieni gamma, ponieważ mają naj­dalszy zasięg (na bliższych odległościach bezwzględ­nie zabójcze są inne czynniki). W promieniowaniu resztkowym działają wszystkie rodzaje promieni i stru­mień neutronów, które są szczególnie niebezpieczne, bo mają największą zdolność do zamiany obojętnych pierwiastków organizmu na pierwiastki promieniujące, których już nie można usunąć z organizmu.

Człowiek poddany działaniu promieniowania pochła­nia tak zwaną dawkę napromieniowania, której wielkość zależy od natężenia i czasu napromie­nienia. Jednostką pomiaru promieniowania jest rent­gen (r). Człowiek może bez wystąpienia objawów chorobowych pochłaniać jako stałą dawkę dzienną 0,01 r. Przy jednorazowym napromieniowaniu w wa­runkach wojennych przyjmuje się jako dopuszczalną dawkę 30 rentgenów, tzn., że może dalej wykonywać swoje czynności i nie wymaga objęcia opieką me­dyczną.

Obok natężenia i czasu dawka napromieniowania za­leży także od odległości wybuchu oraz właściwości osłony. Wraz ze zwiększeniem odległości dawka ta zmniejsza się bardzo szybko. Ludzie znajdujący się podczas wybuchu w różnych ukryciach otrzymują mniejszą dawkę napromieniowania (mogą być nawet nie napromieniowani). Pyły promieniotwórcze będą również działały o wiele słabiej, gdy działają z pewnej odległości i przez osłonę, np. gdy leżą na dachach i ścia­nach budynków, a ludzie znajdują się w głębi budyn­ku lub w piwnicy.

Na przebieg uszkodzenia popromiennego wpływa również ogólny stan zdrowia organizmu w czasie dzia­łania nań energii promienistej.

W wyniku jednokrotnego lub wielokrotnego krótko­trwałego napromieniowania zewnętrznego dużej po­wierzchni ciała intensywnymi dawkami promieniowa­nia jonizującego lub w wyniku przedostania się do wnętrza organizmu dużej ilości ciał promieniotwór­czych rozwija się ostre uszkodzenie popro­mienne.

W wyniku systematycznego, dłużej trwającego na­promieniowania zewnętrznego dawkami przekraczają­cymi dopuszczalne granice lub wskutek działania nie­wielkich ilości ciał promieniotwórczych, które prze­dostały się do wnętrza organizmu, występuje prze­wlekłe uszkodzenie popromienne.

W wyniku bezpośredniego kontaktu skóry z sub­stancjami promieniotwórczymi (przede wszystkim emi­torami beta) lub napromieniowania promieniowaniem jonizującym powstaje miejscowo popromienne zapalenie skóry.