Zabiegi sanitarne

Nie jesteśmy w stanie doraźnie przeciwdziałać skut­kom działania na organizm promieniowania przenikli­wego wytworzonego w chwili wybuchu atomowego. Możemy jedynie łagodzić pierwsze objawy choroby popromiennej. Natomiast możemy w dużej mierze za­pobiec napromienieniu przez wczesne i staranne usu­wanie ciał promieniotwórczych, które opadły w po­staci pyłów na ubranie, skórę i otoczenie ratowanego.

Usuwanie ciał promieniotwórczych z ubrania, sprzę­tu, terenu, a także wody, żywności i paszy nazywa się dezaktywacją.

Usuwanie substancji promieniotwórczych z po­wierzchni skóry i błon śluzowych u ludzi nazywa się zabiegami sanitarnymi, ze skóry zwierząt ? zabiegami weterynaryjnymi.

Zabiegi sanitarne i dezaktywację uważa się za wy­starczające, jeżeli po przeprowadzeniu ich natężenie promieniowania (skażenie) nie przekracza dopuszczal­nych norm. Promieniowanie bada się za pomocą apa­ratów (radiometrów), którymi posługuje się służba chemiczna lub specjalnie wyszkolony personel sani­tarny.

W zależności od sytuacji, rozmiarów zniszczeń i po­rażenia ludności można wykonywać zabiegi sanitarne i dezaktywację w szerszym lub węższym zakresie, od­powiednio do tego noszą one nazwę częściowych lub całkowitych.

Częściowe zabiegi sanitarne należy przeprowadzać jak najszybciej po stwierdzeniu skaże­nia, a więc jeszcze w terenie skażonym lub natych­miast po jego opuszczeniu. Częściowe zabiegi sanitar­ne wykonuje sam skażony lub wzajemnie współtowa­rzysze. Ratownicy mogą nadzorować wykonywanie zabiegów i muszą umieć wykonać je u ciężko poszko­dowanych i na sobie.

Zasadniczym i najbardziej skutecznym sposobem wykonywania zabiegów sanitarnych jest mycie nie osłoniętych części ciała (szyi, rąk i twarzy, o ile ska­żony był bez maski) i płukanie ust nie skażoną wodą. Jakość zabiegów sanitarnych zależy od dokładności mycia.

Przed wykonaniem zabiegów sanitarnych należy wykonać częściową dezaktywację ubrania przez strzepanie pyłu. Należy przy tym uważać, aby wiatr nie znosił pyłu z powrotem lub na sąsiadów; w czasie trze­pania wskazane jest zamykanie oczu i trzymanie za­mkniętych ust.

Podczas częściowych zabiegów sanitarnych przepro­wadzanych w rejonie skażonym, w pierwszej kolej­ności usuwa się widoczny kurz i krople środków tru­jących, po czym oczyszcza się ręce i szyję. Następnie, nie zdejmując maski przeciwgazowej, przeciera się część twarzową maski. Jeżeli maska przeciwgazowa nie była nałożona lub została przedwcześnie zdjęta, należy wówczas obmyć lub przetrzeć twarz i wypłu­kać usta wodą z manierki. Zwilżając tampony prze­znaczone do przecierania nie należy nimi dotykać ma­nierki. Jako tamponów można użyć zwiniętą szmatkę, chusteczkę, ligninę, watę, opatrunek osobisty lub prze­ciwchemiczny.

Po wyjściu ze strefy skażenia przeprowadza się czę­ściowe zabiegi sanitarne bardziej dokładnie myjąc i przecierając nie osłonięte części ciała. W tym wypad­ku zabiegi sanitarne bezwzględnie należy poprzedzić częściową dezaktywacją ubrania. Maskę zdejmuje się po skończonej dezaktywacji, gdy nie grozi już promie­niotwórcze zapylenie powietrza. W wypadku gdy po­zwalają na to czas i warunki oraz posiadamy zbiornik nie skażonej wody, można zorganizować kąpiel poprze­dzoną dezaktywacją ubrania i oporządzenia. Po kąpieli należy przeprowadzić pomiary dozymetryczne w celu stwierdzenia skuteczności przeprowadzonych zabiegów (w strefie skażenia pomiary są niecelowe).

Nie osłonięte części ciała przeciera się tamponami lub podręcznymi materiałami w jednym kierunku ? od góry do dołu, odwracając przy tym za każdym ru­chem tampon i często go zmieniając.

Wykorzystując śnieg do zabiegów sanitarnych należy przetrzeć nim nie osłonięte części ciała. Można go rów­nież rozpuścić i użyć jako wody.

Po przetarciu lub przemyciu odkażanej powierzchni ciała należy ją wytrzeć suchym czystym tamponem, tkaniną lub ręcznikiem.

W razie posiadania niedostatecznej ilości wody częś­ciowe zabiegi sanitarne można wykonać wykorzystu­jąc indywidualny pakiet przeciwchemiczny (IPP). Znaj­dujące się w nim tampony przy braku wody można zwilżyć płynem odkażającym zawartym w pakiecie, należy przy tym zwracać uwagę, aby płyn ten nie do­stał się do oczu, nosa i ust.

W wypadku gdy ratownik nie dysponuje wodą i IPP, może wykonać ?suchy” zabieg sanitarny. W tym celu odkryte części ciała wyciera się energicznie czystymi szmatkami (chustka do nosa, części bielizny). W osta­teczności można użyć trawy lub liści nie skażonych. Należy przy tym uważać, aby nie uszkodzić nimi skó­ry1) gdyż ciała promieniotwórcze silniej działają na ob­nażone tkanki.

Całkowite zabiegi sanitarne w skali masowej przeprowadzają w punktach kąpielowo-dezaktywacyjnych pododdziały służby chemicznej wcho­dzące w skład oddziałów samoobrony lub specjalne jednostki Obrony Terytorium Kraju lub w szpitalach i punktach medycznych czynności te wykonuje służba zdrowia w odniesieniu do rannych i chorych skażo­nych.

Podczas całkowitych zabiegów sanitarnych obmywa się całe ciało gorącą wodą z mydłem. Kąpiel można przeprowadzać w łaźniach stałych lub polowych urzą­dzeniach kąpielowych. Punkt kąpielowy powinien skła­dać się z rozbieralni, kąpieliska i ubieralni oraz miejsc przeznaczonych do dezaktywacji ubrań i oporządzenia, którą wykonuje specjalny personel. Czas kąpieli po­winien wynosić 15?20 minut.

Mycie powinno odbywać się pod obserwacją perso­nelu sanitarnego w następującej kolejności:

?    dokładne umycie rąk i usunięcie brudu spod paz­nokci;

?    dwukrotne umycie głowy, twarzy, szyi mydłem i dokładne przepłukanie wodą włosów, uszu, oczo­dołów;

?    umycie całego ciała ze szczególnym zwróceniem uwagi na części owłosione;

?    spłukanie całego ciała wodą.

Po wyjściu z umywalni wszyscy kąpani podlegają kontroli dozymetrycznej. W razie stwierdzenia skaże­nia powyżej dopuszczalnej normy, należy kąpiel po­wtórzyć. Personel sanitarny pracujący w kąpielisku przed kąpielą powinien nałożyć rannym opatrunki ochronne, a po kąpieli zmienić je. W razie zaczerwie­nienia oczu, łzawienia lub światłowstrętu należy prze­myć oczy 2% roztworem sody.

Kąpiel ciężko rannych lub chorych w pozycji leżącej przeprowadza personel sanitarny. Duże rany osłania się opatrunkiem przykrytym ciasno ceratą lub folią. Per­sonel sanitarny winien pracować w odzieży ochronnej. Po zakończeniu pracy personel sanitarny podlega de­zaktywacji.

Należy pamiętać, że przed załadowaniem rannych i chorych skażonych substancjami promieniotwórczy­mi na środki transportowe, należy poddać ich częścio­wej dezaktywacji i częściowym zabiegom sanitarnym. Użyte do przewozu skażonych środki transportowe po rozładowaniu należy poddać dezaktywacji.