Zatrucia chemiczne

Zatrucia gazem świetlnym i czadem

Zatrucia gazem świetlnym występują w wy­padku uszkodzenia przewodów gazowych lub wskutek pozostawienia otwartych kurków gazowych. Obecność gazu świetlnego w powietrzu rozpoznamy łatwo po swoistym zapachu.

Czad (tlenek węgla) jest bezwonny i bezbarwny. Przyczyną zatrucia czadem najczęściej są wadliwie zbudowane piece i piecyki, uszkodzone przewody ko­minowe, wydzielanie się czadu w koksowniach, w czoł­gach, w czasie pożarów.

Objawy: początkowo silny ból głowy, tętnienie w skroniach, duszność, zawroty głowy, szum w uszach, nudności, chwiejny chód, mowa bełkotliwa, ogólne osła­bienie, zaczerwienienie twarzy. W ciężkim zatruciu ? utrata przytomności, sinica, śpiączka, drgawki, mimo­wolne oddawanie moczu i stolca, porażenia nerwowe.

Pierwsza pomoc: szeroko otworzyć okna i drzwi lub przenieść zatrutego na świeże powietrze. Przy wynoszeniu zatrutego z głębokiej piwnicy, ko­palni, schronu, ratownik powinien pracować w izolu­jącym aparacie tlenowym. Zastosować sztuczne oddy­chanie, podawać tlen, zimne okłady na głowę. Po od­zyskaniu przytomności podać do picia prawdziwą ka­wę. Przekazać zatrutego w ręce lekarza.

 

Zatrucia kwasami

Najczęściej spotykamy się z zatruciami stężonym kwasem siarkowym, solnym, azotowym i octowym. Do rozpoznania przyczyny zatrucia mogą służyć pozostałe resztki w naczyniu, wypowiedź zatrutego, zapach kwa­su z ust. Jest to ważne do ustalenia dalszego postępo­wania.

Objawy: piekący ból w jamie ustnej, gardzieli, przełyku, silne bóle przy przełykaniu. Oparzenia oko­licy ust i błony śluzowej jamy ustnej: w zatruciach kwasem azotowym ? strupy żółte; siarkowym ? sza­robrunatne; solnym, karbolowym, octowym ? białe. Slinotok, wzdęcie brzucha, tętno słabo napięte, przy­spieszone. Mogą wystąpić drgawki, szczękościsk.

Pierwsza pomoc: podanie większej ilości mle­ka. Lepiej jest podawać doustnie wodę wapienną, mag­nezję paloną rozmieszaną w wodzie lub mleku, oliwę, białka kurze, roztwór żelatyny, kleiki. Poza tym po­stępowanie wg wytycznych ogólnych. Po udzieleniu pierwszej pomocy przewieźć zatrutego do szpitala.

 

Zatrucia żrącymi zasadami

Najczęstsze są zatrucia ługiem sodowym lub pota­sowym, amoniakiem, wapnem niegaszonym.

Objawy: przy połknięciu bóle i palenie w jamie ustnej, gardle i okolicy żołądka, ślinotok, wymioty, czasami krwawe lub z ciągnącą się lepką treścią, osła­bienie, duszność i zawroty głowy, osłabienie akcji ser­ca. Przy zatruciach parami amoniaku ? palenie, kaszel, duszność, odkrztuszanie błoniastej wydzieliny.

Pierwsza pomoc: podać doustnie1% roztwór kwasu cytrynowego lub winnego 1/2 łyżeczki kwasku na szklankę wody), mleko, wodę z białkiem jaj, oliwę, lód w kawałkach. W zatruciu parami amoniaku ? usunąć chorego z zatrutej atmosfery, stosować wdy­chanie pary wodnej lub pary kwasu octowego.

Jak najwcześniejsze przewiezienie do szpitala.

 

Zatrucie sublimatem

Sublimat i zbliżone do niego rtęciowe środki dezyn­fekcyjne zażywane bywają często w celach samobój­czych.

Objawy: ból, palenie, metaliczny posmak w ja­mie ustnej, białe strupy na błonie śluzowej ust i gar­dzieli, bóle w okolicy żołądka, wymioty, niekiedy z do­mieszką krwi, krwawe biegunki, skąpe oddawanie mo­czu, drgawki.

Pierwsza pomoc: podać doustnie wodę z do­mieszką magnezji palonej lub węgla aptecznego i mle­ka (najlepiej stosować tę mieszaninę do płukania żo­łądka). Można podać mleko i białko jaj. Skierować za­trutego do szpitala.

 

Zatrucie środkami leczniczymi

Objawy zatrucia mogą być różnorakie, zależnie od przyjętego środka. Zatruty jest często nieprzytomny, może być podniecony i agresywny, lub też apatyczny i senny. Często występują wymioty lub biegunka. W niektórych przypadkach stwierdza się oparzenia na skórze w okolicy ust na skutek rozlania się trucizny przy piciu lub w czasie wymiotów po zatruciu. W wy­padku zatrucia narkotykami (opium, morfina) źrenice są zwężone, natomiast przy zatruciu wilczą jagodą (atropina) ? znacznie rozszerzone.

We wszystkich tych zatruciach należy wywołać u chorego wymioty. Jeżeli zatruty jest przytomny, na­leży dążyć do ustalenia środka, który spowodował za­trucie, gdy ustaje oddech, stosuje się sztuczne oddycha­nie. W każdym przypadku przystępując do ratowania zatrutego jednocześnie należy wezwać lekarza.

 

Zatrucie alkoholem

Po spożyciu niewielkiej ilości alkoholu występuje w pierwszym okresie stan lekkiego pobudzenia, za­czerwienienie twarzy, gwałtowne ruchy, wielomówność. Po spożyciu większej ilości alkoholu, w zależ­ności od wrażliwości osobniczej występują stopniowo objawy opilstwa i zatrucia. Stan podniecenia stopnio­wo przechodzi w zatrucie.

Objawy: zaburzenia oddechu, sinica, utrata świa­domości, rozszerzenie źrenic, ciepłota ciała obniżona, tętno przyspieszone, słabo wyczuwalne, bredzenie, drgawki, z ust wyczuwa się zapach alkoholu.

Pierwsza pomoc: spowodowanie wymiotów, podanie czarnej kawy do picia z dodatkiem 5?20 kro­pel amoniaku. Zimny okład na głowę. Ciepło okryć zatrutego. Przy ustawaniu oddechu zastosować sztucz­ne oddychanie i podawanie tlenu. Wezwać lekarza.

 

Zatrucie alkoholem metylowym

Zatrucia alkoholem metylowym zdarzają się w wy­padkach jego kradzieży z zakładów przemysłowych przez ludzi uważających go za alkohol etylowy.

Objawy: bóle i zawroty głowy, nudności, bóle brzucha, kurcze w łydkach, duszność, sinica, tętno przyspieszone, słabo wyczuwalne, źrenice rozszerzone, śpiączka, zaburzenia wzroku, ślepota.

Pierwsza pomoc: podawanie doustnie 4% roz­tworu sody oczyszczonej i powodowanie wymiotów, powtarzane co godzina. Duża lewatywa z ciepłej wo­dy. Podać 20?30 g gorzkiej soli w szklance wody, ciepło okryć, przewieźć do szpitala.

 

Zatrucie benzyną

Zatrucia benzyną najczęściej występują wskutek działania jej pary, gromadzącej się w dużych zbiorni­kach, przy myciu nią urządzeń, pralniach chemicznych itp.

Objawy: lekkie zatrucie zaczyna się bólami gło­wy, kaszlem, zawrotami głowy, przyjemnym podnie­ceniem. W razie wypicia benzyny występują: nudności, wymioty, bóle w nadbrzuszu, podniecenie.

W ciężkich zatruciach: po okresie podniecenia utrata przytomności, drgawki, zasinienie skóry, porażenie od­dechu.

Pierwsza pomoc: w wypadku wypicia ben­zyny podać do wypicia szklanki płynnej parafiny. W razie zatrucia parami benzyny przenieść na świeże powietrze, podać kardiamid w kroplach, w razie bez­dechu stosować sztuczne oddychanie.

Benzyna etylizowana zawiera czterochlo­rek ołowiu, który jest silną trucizną. Niebezpieczne jest mycie tą benzyną rozgrzanych silników lub ubrań. W razie oczyszczania wnętrz dużych zbiorników nale­ży pracować w odzieży ochronnej i masce izolującej. W wypadku zatrucia występują objawy: ból gło­wy, wymioty, nudności, ślinotok oraz bóle nadbrzusza. Następnie dołącza się zblednięcie powłok, drżenie rąk, zwolnienie i osłabienie tętna, zaburzenia psychiczne, drgawki.

Śmierć następuje wśród objawów porażenia ośrod­kowego układu nerwowego.

Pierwsza pomoc polega na wyniesieniu z at­mosfery zatrutej, przemywaniu skóry naftą, podaniu kardiamidu, w razie bezdechu ? sztucznym oddycha­niu.

 

Zatrucia środkami ochrony roślin (pestycydami)

Współczesne rolnictwo posługuje się dużą liczbą środ­ków ochrony roślin. Należą do nich środki owadobój­cze, chwastobójcze, grzybobójcze, środki do gazowania, środki odstraszające, do usuwania liści i wiele innych. Każda grupa środków nosi odpowiednią nazwę, a na­zywamy je ogólnie pestycydami. Do najczęściej stosowanych sposobów przeprowadzania zabiegów ochrony roślin należą: opylanie, rozsiewanie, opryski­wanie, gazowanie i zaprawianie.

Środki ochrony roślin mogą działać trująco nie tyl­ko na owady, pasożyty i rośliny, lecz wiele z nich jest mniej lub bardziej trująca dla człowieka. Najczęściej ulegają zatruciom pracownicy zatrudnieni przy pro­dukcji pestycydów, sprzedaży ich, stale zatrudnieni przy stosowaniu ich w rolnictwie, akcjach przeciwepidemicznych i sanitarnych. Okresowo mogą ulec zatru­ciu ludzie przy niszczeniu insektów w gospodarstwach domowych. Przypadkowo ? wskutek użycia omyłko­wego lub nieświadomości. Przewlekle ? przy zanie­czyszczeniu artykułów żywnościowych resztkami pesty­cydów stosowanych w polu lub w magazynach. Niebez­pieczeństwo zatruć zwiększa lekceważenie przepisów ostrożności, nieuwaga, brak znajomości sposobów sto­sowania tych środków.

Pod względem składu chemicznego pestycydy należą do wielu grup i trujące ich działanie może być bardzo różnorodne. Do najniebezpieczniejszych należą pesty­cydy z grupy środków fosforoorganicznych. Mogą one wywoływać ostre zatrucia o gwałtownym przebiegu.

Do objawów nasuwających podejrzenie zatrucia należą: złe samopoczucie, bóle głowy, wymioty, silne poty, zwężenie źrenic, zaburzenia wzrokowe, a w cięż­kich stanach ? nieregularne tętno, omdlenia, utrata przytomności, drgawki, utrudnienie oddychania. Większość tych objawów odnosi się do zatrucia środkami fosforoorganicznymi.

W życiu codziennym zatrucia powstają najczęściej z powodu zjedzenia świeżo opryskanych owoców, omył­kowego zmieszania z żywnością, zabawy dzieci opróż­nionymi puszkami i opakowaniami, nieumiejętnego roz­pylania, przesypywania i przelewania, spożywania posiłków podczas pracy z pestycydami itp.

Zapobieganie zatruciom. Aby zapobiec za­truciom pestycydami, należy:

? przechowywać środki chemiczne w oryginalnych opakowaniach, aby nie było pomyłek,

? nie przechowywać w pomieszczeniach, gdzie jest żywność,

? opróżnione opakowania niszczyć (nie pozwalać bawić się nimi dzieciom),

? przy rozpylaniu, przesypywaniu i przelewaniu używać odzieży ochronnej i rękawic ochronnych, a przy pracy stałej ? masek przeciwpyłowych,

? nie rozpylać w gorące parne dni, nie rozpylać pod wiatr,

? nie pić, nie palić, nie jeść w czasie pracy z pe­stycydami,

? po pracy wyprać odzież, wymyć ciało ciepłą wo­dą,

?  przestrzegać terminów, kiedy wolno robić zbiory na obszarze poddanym zabiegom chemicznym.

Pomoc w wypadku wystąpienia zatrucia:

? wynieść zatrutego na świeże powietrze,

? rozluźnić lub usunąć odzież,

? skórę i włosy zmyć obficie ciepłą wodą z mydłem,

? w bezdechu wykonywać sztuczne oddychanie.

  • W razie podrażnienia spojówek oczu lub błony śluzowej jamy ustnej przepłukać obficie 2% letnim roztworem sody oczyszczonej.
  • Przy przedostaniu się zatrucia przez przewód po­karmowy:

?    wywołać wymioty,

?    wykonać płukanie żołądka,

?     podać do „wypicia zmieszany z wodą węgiel le­karski (2?3 łyżki węgla w proszku lub 8?10 table­tek),

?     nie wolno wywoływać wymiotów w razie wystą­pienia drgawek lub utraty przytomności.

W każdym wypadku natychmiast wezwać pomoc le­karską.

 

Ukąszenie przez żmiję

W wielu rejonach kraju występują duże ilości żmij jadowitych. Ukąszenia ich mogą być niebezpieczne dla życia lub wywoływać poważne zatrucia i miejscowe uszkodzenia tkanek jadami prowadzące do trwałego kalectwa. Szczególnie niebezpieczne są zatrucia jadem żmij dla dzieci.

Objawy:

Rana po ukąszeniu przez żmiję ma wygląd dwóch małych punkcików. Po upływie kilku godzin wystę­puje narastający obrzęk i sinoczerwone plamiste za­barwienie skóry. Wzrasta temperatura, pojawia się ból, nudności, wymioty i zamroczenie. W ukąszonej koń­czynie rozwija się ciężki stan zapalny prowadzący nie­raz do miejscowej martwicy tkanek, przewlekłego ro­pienia i innych powikłań.

Pomoc:

?   natychmiast po ukąszeniu wskazane jest nacięcie skóry w miejscu ranki i wyciśnięcie krwi z rany,

?   na ranę należy nałożyć jałowy opatrunek, na kończynę powyżej rany należy nałożyć opaskę ucisko­wą, a w miejscu ukąszenia położyć okład z lodu, o ile istnieją po temu warunki,

?    jak najszybciej dostarczyć ukąszonego do lekarza w celu wstrzyknięcia odpowiedniej surowicy przeciw jadowi żmij.

Należy dążyć do tego, aby na obozach i koloniach apteczki zaopatrzone były w surowicę.

Przy ukłuciu przez jadowite owady, jak osy, pszczo­ły, szerszenie, pająki i inne na ranę należy położyć opatrunek zwilżony roztworem sody oczyszczonej.