Wstrząs pourazowy

Wskutek ciężkich urazów, np. ran postrzałowych ja­my brzusznej i klatki piersiowej, zmiażdżenia kończyn, złamania dużych kości, utraty dużej ilości krwi, roz­ległego oparzenia itp. występuje często nadmierne podrażnienie układu nerwowego prowadzące do jego wyczerpania, co powoduje obniżenie czynności życio­wej wszystkich komórek i układów naszego organiz­mu. Stan ten nazywamy wstrząsem pourazo­wym; jest on groźnym powikłaniem stanu zdrowia osób poszkodowanych.

Wstrząs pourazowy częściej występuje u osób prze­męczonych, wyczerpanych nerwowo, osłabionych dłuż­szą chorobą lub warunkami wojennymi.

W początkowym okresie wstrząsu obserwujemy u poszkodowanych nadmierną pobudliwość: są oni pod­nieceni, jęczą, dużo mówią, gwałtownie się poruszają. Tętno jest prawidłowe, dobrze wyczuwalne, oddechy spokojne, głębokie. Ten okres pobudzenia jest prze­ważnie krótkotrwały. Dobry stan ogólny poszkodowa­nego bezpośrednio po urazie (szczególnie po oparze­niach) nie powinien nas uspokajać, ponieważ objawy wstrząsu występują często dopiero po pewnym czasie. Zazwyczaj w kilka godzin po urazie rozwija się pełny obraz wstrząsu, stan nadmiernej pobudliwości prze­chodzi w stan zobojętnienia.

Objawy rozwiniętego wstrząsu:

  • bladość skóry i warg z odcieniem szarym lub sinawym,
  • oziębienie skóry wyczuwalne ręką,
  • skóra pokryta jest zimnym lepkim potem,
  • przytomność zachowana,
  • zobojętnienie na otoczenie, apatia (chory niechęt­nie odpowiada na pytania),
  • pozycja nieruchoma,
  • tętno coraz bardziej przyspieszone (100?120 na minutę) lub niemożliwe do policzenia, słabo wyczu­walne, nieregularne,
  • oddech powierzchowny, przyspieszony,
  • mogą wystąpić wymioty.

Do wymienionych objawów mogą dołączyć się obja­wy wynikające z istoty urazu, a więc w wypadku równoczesnego wykrwawienia, omdlenia, pragnienia, monotonnego jęku spowodowanego bólem itp.

Wszelkie urazy dodatkowe, jak ból, wstrząsy przy transporcie, oziębienie rannego, ocieranie się odłamów źle unieruchomionej złamanej kości mogą znacznie po­głębić istniejący stan wstrząsu i spowodować szybki zgon.

Początek skutecznego zapobiegania wstrząsowi po­lega na wczesnym opatrzeniu rany, zatamowaniu krwo­toku, dobrym unieruchomieniu złamań, zamknięciu otwartej odmy, ostrożnym obchodzeniu się z poszko­dowanym w czasie udzielania pomocy, ochrona przed zimnem w czasie nakładania opatrunków.

Jak najszybciej po urazie musimy zastosować dalsze środki zapobiegawcze przeciwwstrząsowe: poszkodowa­nego układa się wygodnie na noszach i okrywa ciep­łymi kocami, w czasie transportu należy unikać wstrząsów. Do picia podaje się gorące słodkie napoje, a także niewielkie ilości alkoholu. Ratownik może po­dać środki przeciwbólowe doustnie, np. nowalginę, pabialginę, gardan. Nic nie podaje się doustnie rannym w brzuch.

Następnie możliwie wcześnie należy dostarczyć po­szkodowanego do punktu pomocy lekarskiej lub szpi­tala.

Zasadnicze leczenie wstrząsu pourazowego odbywa się w szpitalu i polega m. in. na przetaczaniu krwi, osocza lub płynów zastępczych, podawaniu środków przeciwbólowych i ma tym większe szanse skutecz­ności, im wcześniej zostanie zastosowane.