Złamania kości

Złamaniem nazywamy całkowite lub częściowe przerwanie ciągłości kości.
Złamania mogą powstać wskutek urazu mechanicznego, upadku, przejechania, uderzenia itp. oraz mogą być spowodowane osłabieniem kości wskutek toczącej się w niej choroby (gruźlica, nowotwór itp.). Najczęściej ulegają złamaniom długie kości kończyn.
Złamania mogą być całkowite lub niecałkowite, do których zaliczamy pęknięcia kości, nadłamania, wgniecenia itp. W złamaniach całkowitych odłamki kostne mogą ulegać znacznemu przesunięciu, mówimy wówczas o przemieszczeniu odłamów. W wypadkach ciężkich urazów mogą powstać złamania wieloodłamowe lub rozkruszenie kości, mogą również powstać złamania mnogie (kilku kości). Złamaniom dużych kości może towarzyszyć wstrząs pourazowy. Uraz, który spowodował złamanie kości, uszkadza również tkanki miękkie, a więc mięśnie, naczynia, nerwy. Same odłamy kostne mogą również niszczyć tkanki miękkie.
Jeśli złamaniu towarzyszy uszkodzenie skóry i rana sięga do kości, mówimy wówczas, że jest to złamanie otwarte. Typowym złamaniem otwartym jest złamanie postrzałowe. Złamania otwarte ulegają łatwo zakażeniu poprzez ranę. Powoduje to przedłużanie się gojenia, zapalenia kości trwające latami, często następuje kalectwo. Ogólnie złamania można podzielić na proste i powikłane. Złamania proste rozpoznaje się, gdy skóra jest nie uszkodzona, nic nie wskazuje na znaczne przemieszczenie odłamów, nie ma innych dodatkowych uszkodzeń w miejscu złamania.
Do złamań powikłanych zaliczają się złamania otwarte ze znacznym przemieszczeniem odłamów lub licznymi odłamkami, złamania połączone z uszkodzeniem naczyń i nerwów lub sąsiednich narządów.
Istnieje wiele podziałów złamań, lecz z punktu widzenia udzielania pierwszej pomocy najważniejszy jest wymieniony powyżej.
W razie podejrzenia złamania ratownik opiera swoje rozpoznanie na stwierdzonych objawach miejscowych pewnych lub domniemanych.
Jako pewne objawy złamania przyjmuje się:
? gwałtowny ból umiejscowiony w miejscu podejrzanym o złamanie i obawa chorego przed wszelkim dotykiem i ruchami uszkodzonej kończyny;
? niemożność poruszania przez poszkodowanego złamaną kończyną;
? nieprawidłowy kształt złamanej kończyny, objawiający się nieregularnym zgrubieniem, skróceniem lub skrzywieniem. Te zniekształcenia mogą szybko ulec zatarciu przez narastający obrzęk i gromadzący się wokół złamania krwiak;
? nieprawidłowa ruchomość w okolicy złamania, której może towarzyszyć tarcie wywołane ocieraniem się o siebie końców odłamów kości;
? jednym z bezwzględnie pewnych objawów jest stwierdzenie w ranie sterczących odłamów kostnych lub odprysków kości.
Ratownik stwierdza, czy kończyna uległa złamaniu oglądając ją, porównując z drugą zdrową, oceniając przyczynę urazu. Absolutnie nie wolno mu ugniatać kończyny uszkodzonej. W przypadkach wątpliwych ma postępować tak, jakby złamanie było faktem.
Gojenie złamań z zasady odbywa się samoistnie. Polega ono na tym, że wokół złamania z wylanej krwi i skrzepów, przy współdziałaniu okostnej, tworzy się elastyczny mankiet z substancji nazywanej kostniną. Kostnina początkowo miękka, twardnieje przez odkładanie się w niej soli wapnia, powoli przekształcając się w kość. Uwapnienie i stwardnienie kostniny może następować tylko wówczas, gdy w miejscu złamania panuje spokój i odłamy nie poruszają się w stosunku do siebie. Zrost kości następuje w przeciągu 1?3 miesięcy w zależności od rodzaju kości i miejsca złamania. U dzieci zrost następuje szybciej niż u dorosłych.
Ratownik musi sobie stale uświadamiać, że w czasie udzielania pomocy w złamaniach kości, każdym nieostrożnym ruchem, złym ujęciem kończyny może wywołać ból lub przez poruszanie końców odłamów może spowodować dodatkowe uszkodzenia mięśni, naczyń, nerwów, przebicia skóry itp.
Pierwsza pomoc w złamaniach polega na unieruchomieniu miejsca złamania, podaniu dostępnego środka przeciwbólowego (pabialgina, nowalgina) i przetransportowaniu w odpowiedniej pozycji do lekarza lub szpitala.